Van de week heb ik de verfilming van On The Road gezien. Normaal ga ik niet naar verfilmingen van boeken waar ik echt iets mee heb (die van Karakter bijvoorbeeld heb ik nog steeds ontlopen – hoewel dat ook met mijn Jan Decleir-allergie te maken heeft) maar nu was ik door de lekkere trailer en de belofte van weidse Amerikaanse vergezichten nieuwsgierig geworden.
En het was een goede film, echt. Maar het effect van boekverfilmingen is op mij onveranderlijk dat ik het boek wil herlezen. In een boek zit namelijk per definitie meer dan in een film (al is de film nog zo lang – en lang was deze film) en je pikt er altijd andere dingen uit dan de filmmakers.
Bij Kerouacs On the road is de verwarring nog groter dan bij andere boeken, omdat er niet alleen twee versies van het boek zijn (Kerouac leurde jaren met het boek en toen het eenmaal werd uitgegeven werd het vrij radicaal geredigeerd. Het origineel, getypt op een lange rol papier werd later gepubliceerd als The original scroll).
Zo is er al het begin van het boek (ook het begin van de film): I first met Dean not long after my father died. De filmmakers gooien er zelfs een regenachtige begrafenis tegenaan, die ik me uit het boek werkelijk niet kan herinneren (maar het is alweer een tijd geleden dat ik het voor het laatst herlas). Vreemd ook, omdat het origineel begon met I first met Dean not long after my wife and I split up. Maar goed, hoe breng je dat in beeld zonder een vrouw toe te voegen die in beide versies van het boek niet voorkomt.
Dan is er nog de verwarring met Kerouacs biografie. Hoewel de schrijver beweerde dat alles wat hij opschreef echt gebeurd was weten we natuurlijk hoe herinnering en literatuur werken. Er is uiteraard geselecteerd, overdreven en geflatteerd. Wat ik ook raar vond aan de film is dat Sal Paradise (Kerouacs alter ego) steeds aan het schrijven is, met potloodjes en notitieboekjes in de weer. Ook dat herinner ik me niet uit het boek. Is de filmmaker gezwicht voor de verleiding van het Droste-effect van de schrijver die een boek schrijft over een schrijver die een boek schrijft? En waarom heeft hij, qua boek, dan voor de versie gekozen waarvan we weten dat hij het verst van de werkelijkheid ligt? Raar vind ik dat. Maar, nogmaals, ik moet de boeken herlezen voordat ik een definitief oordeel kan geven over dit soort dingen.
Wat de belangrijkste openbaring van de film voor mij was: ik wist opeens waarom ik me als schrijver zo verwant voel aan Jack Kerouac. Natuurlijk, hij was een vormvernieuwer. Ikzelf ben ook altijd op zoek naar nieuwe literaire vormen, nieuwe uitdrukkingsmogelijkheden. Maar dat verklaart niet waarom ik bijvoorbeeld de conventionele roman The Town and the City ook zo prachtig vond.
Nee, de belangrijkste reden dat ik me verwant voel aan Kerouac is omdat we een thema gemeen hebben: relaties tussen mannen. Waar de meeste mannelijke schrijvers zich bezighouden met (hun) relaties met vrouwen (en het bijbehorende fantasieloze neuk-, bef- en pijpwerk waar de Nederlandse literatuur van na 1960 mee doorspekt is. Trouwens, in de film zit ook een heleboel seks. Ook die herinner ik me niet zo expliciet uit het boek. Hoe zit dat in The original scroll? Herlezen, herlezen) is Kerouac, net als ik, gefascineerd door wat mannen bindt. Vaders en zonen (zo zie je maar, die redactrice was ook niet gek, hoewel het weggummen van Kerouacs stukgelopen huwelijk vaak in een homofoob licht wordt gesteld: het zou bedoeld zijn om de roman minder homo-erotisch te maken. Wat natuurlijk voor geen meter is gelukt), vrienden en minnaars. De vrouwen in On The Road zijn katalysatoren, omgevingsfactoren, ze worden bestudeerd en beschreven voor zover ze de relaties tussen de mannen beïnvloeden. Sal Paradise valt op Marylou omdat ze Deans meisje is en omdat hij, doordat hij niet over zijn eigen homofobie heen kan stappen (hier zit trouwens weer een rare discrepantie met Kerouacs biografie: het heeft er alle schijn van dat Kerouac wel degelijk homoseksueel was, terwijl Sal Paradise, zeker in de film, juist wordt neergezet als de ‘meest heteroseksuele’ van het stel. In hoeverre hebben Kerouacs eigen homofobie, die van zijn uiteindelijke uitgever en die van de filmmaker zich hier opgestapeld om een heel aspect, en niet bepaald het onbelangrijkste, van de schrijver c.q. zijn alter ego buiten beeld te duwen? Herlezen, herlezen…), niet direct met Dean de liefde kan bedrijven. Dean heeft seks met allerlei meisjes, schijnbaar met als belangrijkste doel om zijn vrienden gedetailleerd verslag te kunnen doen.
De Zwolse stadsbibliotheek heeft haar Kerouac-collectie behoorlijk goed op orde, dus daar zal ik binnenkort langs moeten. Herlezen, herlezen, herlezen.
EDIT: zei ik iets over ‘hoe herinnering werkt’? Nou, ik pak On the road, de geredigeerde roman, niet het origineel dus, er dus even bij en het begint met ‘I first met Dean not long after my wife and I split up’. Eh? Blijkbaar heb ik in mijn hoofd de twee versies van het boek ook al door elkaar gehaald. Alleen heel veel herlezen zal uitwijzen wat ik hierboven nog meer aan onzin heb opgeschreven. Comments zijn uiteraard ook welkom op dit front.