We leven definitief in het tijdperk van de n**krobot. En dat heeft effect op jouw AI-project

Dit is geen politiek stuk en dit stuk gaat niet over feminisme of ethiek of wat dan ook. Hoewel het mooi meegenomen zou zijn als het je aan het denken zet over die onderwerpen. Waar het dan wel over gaat? Over wie de technologie ontwikkelt die wij gebruiken. En waarom dat uitmaakt. Let's go.

'Moya' is een robot, ontwikkeld door het Chinese bedrijf DroidUP. Het is het frame van de robot 'Walker 2', die na ruim 4 uur rennen derde werd in een marathon voor robots, ingepakt in... Ja, in wat? In iets wat lijkt op een vrouwenlichaam... Bedoeld is om te lijken op een vrouwenlichaam... Maar dat overduidelijk niet is. Uncanny valley, we zijn er hoor.

Tering Jantje.

De robot, ongeveer 1 meter 65 hoog en voorzien van stevige borsten en een wespentaille, kan glimlachen en heeft een zachte huid die van binnenuit verwarmd wordt. Het officiële verhaal is dat Moya ingezet kan worden in zorg en hospitality.

Als je bovenstaande hebt kunnen lezen zonder koude rillingen, is er iets mis met je. Sorry.

De natte droom van de billionaire tech bro's

Maar nogmaals: dit stuk gaat niet over hoe (of waarom) mannen die de kennis, het intellect en de financial backing hebben om technologie te ontwikkelen de we ons een paar jaar geleden nog nauwelijks kunnen voorstellen ervoor kiezen om die technologie de vorm te geven van hun ideale vrouw.

En dan bedoel ik niet alleen de uiterlijke vorm, maar ook - of eigenlijk vooral - de totale bestuur- en programmeerbaarheid ervan, waarmee ze de existentiële subject-object-verhouding zo ver doorvoeren dat de Droom van het Patriarchaat - de totale ontmenselijking van de vrouw - werkelijkheid wordt. Victor Tangermann vraagt zich op Futurism sterk af welk ander nut dan 'adult purposes' een dergelijke monstrositeit zou kunnen hebben.

Het is duidelijk: we leven definitief in het tijdperk van de neukrobot. Simone de Beauvoir, waar ben je nu we je écht nodig hebben???

Ok, rant mode uit en terug naar mijn verhaal.

(Trouwens, alles wat hierover gezegd moet worden is al gezegd, en beter dan ik het kan, in het essay They Built Stepford AI and Called It “Agentic” van Abi Awomosu op haar blog How Not to Use AI - hoewel ik het lang niet met alles eens ben in dat stuk. Maar dat maakt het lezen ervan alleen maar waardevoller)

Maar wat heeft dit nou te maken met jouw inzet van AI in je bedrijfsprocessen? Veel.

Wat wij van Moya kunnen leren

Want wat het voorbeeld van Moya ons leert, is dat technologie ontwikkeld wordt door mensen die totaal niet op ons lijken. Hij wordt ontwikkeld door mensen die geen weet hebben van - en, voor zover ik kan bepalen, ook verrekte weinig interesse kunnen opbrengen voor - jouw dagelijkse werk en bestaan.

Het overgrote deel van de AI-technologie komt uit de hersenen van een heel klein clubje, heel erg onvolwassen jongemannen die, voor zover ze dat eerder nog niet waren, door hun plotselinge rijkdom en wereldwijde heldenverering totaal losgezongen zijn van de realiteit van de normale sterveling-kenniswerker. Dat de tools die zij de wereld in slingeren dus vaak niet passen bij wat wij gewone mensen proberen te bereiken is logisch. Het probleem is dat er niet vreselijk veel keuze is.

Sure, je kunt kiezen uit Copilot, ChatGPT, Mistral of Claude. Maar - met misschien een gunstige uitzondering voor Claude, dat de laatste tijd moeite lijkt te doen om functies uit te rollen die kenniswerk ook echt verder verbeteren - die tools doen voor 90% exact hetzelfde: het zijn chat-interfaces.

Ondertussen dromen de jongetjes in Shanghai en Silicon Valley lekker verder van robotmeisjes, zelfrijdende auto's en megadrones of ruimteschepen waarmee ze ver boven de mensenwereld kunnen zweven. Ook al technologie waar de gemiddelde mens verrekte weinig aan heeft.

Dit is een groot probleem, maar helaas geen nieuw verschijnsel. Kijk maar op je computer. Wat zie je daar? Documenten, spreadsheets, e-mails en SaaS-apps met invoerschermen. Terwijl we inmiddels al lang weten dat het opslaan van tekst in documenten, cijfers in spreadsheets en kennisdeling in e-mails totaal niet efficiënt is: versiebeheer is ondoenlijk en het (terug)vinden van de juiste informatie is na verloop van tijd onmogelijk. De gemiddelde SharePoint-site heeft dan ook meer weg van een informatiekerkhof dan van een kennisverzameling. Om het over de e-mail inbox van de gemiddelde manager nog maar niet te hebben.

Ja, je kunt kiezen tussen Microsoft 365 of Google Workspace - of, als je dapper bent, LibreOffice, OpenOffice, Proton of NextCloud - maar al die tools werken binnen precies hetzelfde paradigma. Een paradigma waarvan we al weten dat het grote nadelen heeft. En van ons wordt verwacht dat wij ons werkproces aanpassen aan de tech die we voorgeschoteld krijgen.

Van de SaaS-regen in de no code-drup

SaaS-tools waren daarvoor ooit de oplossing. Dat waren gespecialiseerde tools die alle informatie centraal opsloegen in een 'machine readable' formaat, op een plek waar iedereen erbij kon. Alleen, binnen de kortste keren hadden we enorm veel van deze apps. Aparte SaaS voor de website, socials, finance, projectmanagement... En: documenten en mail verhuisden ook naar SaaS. Waarna de AI-revolutie ons bereikte als... Juist: een nieuwe golf van letterlijk duizenden SaaS-producten...

En om dat probleem op te lossen verkopen de tech bro's ons integratie- en automatiseringsplatformen. Dus nu hebben we niet alleen accounts in 100 verschillende apps, maar ook in Make, Zapier en N8N om het allemaal samen te laten werken.

In plaats van onze digitale uitdagingen op te lossen, zijn we door ons digitale gereedschap vaak alleen maar dieper het moeras in getrokken.

Soevereiniteit van denken

Er wordt op het moment heel veel gepraat over 'soevereiniteit'. Daarmee bedoelen we meestal dat we voor onze digitale tooling en infrastructuur onafhankelijk willen zijn van Machtige Andere Landen (lees: China en de VS). En hoewel er goede redenen zijn om digitale innovatie dicht bij huis te houden, denk ik dat er een andere - misschien wel belangrijker - vorm van soevereiniteit is: soevereiniteit van denken.

Veel te vaak gebruiken we de tech die ons aangeboden/door de strot geduwd wordt gewoon 'omdat dat is wat er is'. Terwijl AI juist een technologie is die wij, als niet-technische gebruikers, kunnen aanpassen aan hoe wij willen werken. Of waarmee we - dankzij vibe coding - de tools kunnen maken die we echt nodig hebben.

Maar dat is niet gratis. Je moet daar werk voor verzetten. En dan bedoel ik niet het technische werk. Want geloof me: dat is het makkelijke deel.

Nee, het gaat om het kritische denkwerk over ons werk. Want veel te vaak en veel te lang zijn we iedere ochtend gewoon braaf achter onze computers gaan zitten en begonnen met werken. Mails wegtikken, meldingen aanklikken, wachtwoorden invoeren, copy-pasten zonder actief (genoeg) na te denken over de vraag wat doen we hier nou eigenlijk?

Terwijl dat de allerbelangrijkste vraag is van het AI-tijdperk.

Want als alles kan, wat wil je dan doen? Wat zijn de doelen van jouw werkdag, werkweek, team, afdeling, bedrijf, carrière, aards bestaan? Want ja, de vraag 'hoe kunnen we AI inzetten in ons dagelijks werk?' gaat naadloos over in de vraag 'wat betekent het om mens te zijn?'

Overdreven? Dramatisch? Vertel dat maar aan mensen die al hun hele leven hun geld verdienen met hun vermogen om creatieve producten te maken in taal of beeld (ik ben, mocht je het vergeten zijn door al het gepraat over AI, een van die mensen).

Die mensen zijn zich, gedwongen door de omstandigheden, massaal aan het afvragen welke waarde ze nog toevoegen nu AI 1000 keer sneller dan zij woordjes of pixels achter elkaar kan zetten. Wat het eigenlijk betekent om schrijver of fotograaf of vormgever te zijn (en, ik moet zeggen: we komen met goede antwoorden dus maak je over ons maar geen zorgen).

Deze beroepsgroepen waren de eerste. Velen zullen volgen. Ik geloof absoluut niet in de verhalen over massawerkloosheid door AI, maar dat alle vormen van kennis- en creatiewerk een radicale transformatie door zullen gaan is inmiddels wel duidelijk.

De kans op een beter leven

Ok, het is toch nog een beetje een rant geworden he? Nja, je kent me... Ik heb er geen spijt van dat ik dit stuk heb zitten tikken, want het is belangrijk.

Iedere keer dat je zonder nadenken achter een stuk software gaat zitten dat niet past bij wat jij wilt bereiken met je werk, ontneem je jezelf een kans om beter werk te leveren. Om zelf te bepalen hoe je dag, je werk, je leven en je toekomst eruitzien.

Betekent dit dat je AI, en alle Big Tech, moet boycotten? Dat alle SaaS uit je bedrijf en proces moet verdwijnen? Dat je voortaan voor ieder processtapje zelf iets moet vibe coden? Nah, ik geloof niet in dat soort radicale absoluten. Ik denk dat er processen zijn die zo standaard zijn (facturatie, administratie, posten op social media etc.) dat het juist heel fijn is dat alle functionaliteit netjes in 1 SaaS zit. Zeker als die tool goed integreert met de rest van je stack.

Ik denk ook niet dat we ooit van Word of Excel of Gmail etc. af gaan komen. En ik denk niet dat dat nodig is. Maar de tijd waarin we leven - de tijd waarin je dankzij AI alles kan bouwen wat je wilt - is wel het moment om bij iedere software-aankoop, iedere workaround en iedere nutteloze e-mail te denken: is dit echt hoe ik wil werken? Kan dit echt niet handiger?

Want het is jouw werk, jouw proces. En het gereedschap waar je mee werkt moet dus ook jouw gereedschap zijn.

Hell, het is jouw leven. Pak er de controle over.