Nee, AI gaat je niet werkloos maken. Dat leerde ik van de kerstversiering

Nee, AI gaat je niet werkloos maken. Hoe ik dat weet? Dat leerde ik van de kerstlichtjes in mijn wijk. Oh, en WordPerfect. Dat ook. Lees even mee, dan snap jij het ook.

Met een vriend liep ik door het villawijkje waar ik woon. We hadden het over de nieuwste trend op kerstversieringsgebied: een bal (of ster) van lichtjes die hangt aan een stok die in de vlaggenmasthouder past. Tot ijn vriend, ongeveer even oud als ik, zei: "In onze jeugd had je toch helemaal niet zo veel kerstlichtjes? Wij hadden alleen lampjes in de boom."

Hij had natuurlijk gelijk, maar zoals dat gaat bij mij: ik ging meteen nadenken over het waarom. En na een minuutje had ik het: LED.

Jevon's Paradox bij het tuincentrum

Toen LED-verlichting breed beschikbaar kwam (het internet is het er niet helemaal over eens wanneer dat was en mijn geheugen laat me, bejaard als ik ben, ook in de steek - betrouwbare bron is welkom), werd dit eerst gepresenteerd als een zuiniger, duurzamer alternatief voor halogeen- en gloeilampen. Een beetje zoals AI nu gepresenteerd wordt als 'een efficiëntere manier van teksten maken etc.' (je wist toch al wel ongeveer waar dit stuk heenging of niet?). En dat was het natuurlijk ook. Na wat gezanik over dat gloeilampen 'warmer' of 'sfeervoller' licht zouden geven (vergelijk de malloten die 'AI Vegan'-marketingbureaus starten of 'voor menselijke creativiteit' zijn etc.) omarmde de wereld de LED-lamp.

Maar wat gebeurde er nadat we onze energieslurpende verlichting hadden vervangen door zuinige LED? Juist: we vonden extra plekken om lampjes in te stoppen. En niet een beetje. Nee, echt OVERAL zie je lampjes. Langs tuinpaden staan hele rijen van die lampjes met mini-zonnepanelen. Als ik ga kamperen gaat er een lichtsnoer van 4 meter mee. Gezellig! Nou ja, en dan is er dus Kerst, het moment in het jaar dat we ons winkelwagentje bij het tuincentrum vol gooien met spotgoedkope LED-ornamenten met soms duizenden lampjes, gewoon omdat het kan.

Terwijl wij, in mijn jeugd, al heel blij waren als we het snoer gloeilampen in de kerstboom aan de praat kregen (als je nooit in een Handyman-winkel kerstboomlichtjesfittingen hebt staan vergelijken kan ik je vertellen: je hebt echt niks gemist).

Het is een klassiek voorbeeld van Jevon's Paradox: juist omdat het aanschaffen en gebruiken van LED-lampen bijna niks meer kost, geven we er enorme bakken met geld aan uit.

Goed, nu WordPerfect.

Werkloze typistes?

De Personal Computer, en dan vooral de tekstverwerkingssoftware die erbij zat, was een enorme disruptie. Vanaf ergens in de 19e eeuw was 'typen' een marketable skill. Een directeur kwam niet op het idee om zelf een brief te typen, dat deed de typiste (ik gebruik het liefst genderneutrale functietitels, maar in dit geval was het toch echt vrijwel altijd een vrouw). Eind jaren 80 veranderde dat door de PC en WordPerfect: ineens gingen managers en kenniswerkers hun eigen documenten typen. Veel rumoer, veel gejammer over het teloorgaan van arbeidsplaatsen... En... Again, it didn't happen.

We gingen namelijk niet efficiënter de bestaande documenten maken. We gingen gewoon meer documenten maken.

Zie je het patroon?

Dit is (hoogstwaarschijnlijk, want voorspellingen blijven... voorspellingen) ook hoe het met AI zal gaan. Ik zie het nu al gebeuren. In de wetenschap bijvoorbeeld, waar een stel wiskundige onderzoekers erachter is dat je een taalmodel gewoon een oneindige hoeveelheid Python-programma's op een wiskundig probleem kunt laten afvuren, net zolang tot er een goede oplossing tussen zit (ok, het is iets ingewikkelder dan dat: ik daag je uit om de paper zelf te lezen).

Waren we een paar jaar geleden op het idee gekomen om ieder telefoongesprek in een callcenter woordelijk te transcriberen, aan het klantdossier toe te voegen en samen te vatten tot een gespreksadvies voor de Sales-afdeling? Natuurlijk niet, want hoe ga je dat voor elkaar krijgen? Nu, met AI, is dat een fluitje van een cent.

Ik kan natuurlijk nu een hele economische analyse invoegen over hoe technologische revoluties, na een periode van instabiliteit, altijd tot meer werkgelegenheid hebben geleid. Daarmee doen zich echter 2 problemen voor:

1. Ik snap als ingenieur niet veel van economie
2. Niall Kishtany (die wel het een en ander over economie weet) was way ahead of me.

Ik houd het dus even bij deze 2 usecases waarvan ik weet dat ze al succesvol en op schaal worden toegepast. Maar bedenk je: het overgrote deel van de AI-golf zit er nog aan te komen. Want door al het gezwam over AI lijkt het misschien of iedereen er al mee bezig is, een Gallup-poll uit december (die ik ontdekte via de uitstekende podcast van AI-goeroe van het eerste uur Paul Roetzer - het Gallup-onderzoek zit in aflevering 186) laat zien dat bedrijven in de VS, dat toch een voorloper is in tech, nog bijna niks met AI doen behalve een beetje ChatGPT'en.

AI-adoptie? We zijn nog niet eens begonnen...

Het echte uitrollen van AI, en dan bedoel ik nog niet eens agentic, maar gewoon het structureel gebruik van taalmodellen in bedrijfsprocessen waar meerdere medewerkers bij betrokken zijn, is nog niet eens begonnen. En het bombardement van verkoop-adviezen, onderzoeksresultaten, advertentie-ontwerpen, softwarecode, teksten, etc. dat er uit al die AI-processen gaat komen dus ook niet.

En wie moet er straks iets doen met al die gegenereerde informatie? Juist: mensen.

That's you.

Want marketingmaterialen worden dan misschien door AI gemaakt, marketing doen lukt alleen met marketeers die ook weten wat ze moeten doen als de context niet duidelijk is. Die niet gaan hallucineren als er een strategiedocument ontbreekt. Die weten wanneer ze even moeten bellen.

Hetzelfde geldt natuurlijk voor management, HR, software development, finance... Voor al het kenniswerk. Het busywork verdwijnt, maar het domein van het intermenselijke en het dubbelzinnige, dat blijft jouw domein.

Wees geen gloeilamp

Kijk, je kunt natuurlijk met alle geweld een typiste willen zijn en blijven. Of een gloeilamp, vanwege dat mooie, warme licht. Kan. Maar ja, dan heb je een probleem. Ik zeg dus niet dat er geen grote veranderingen aankomen voor je baan. In tegendeel: ik zeg dat er enorme veranderingen aankomen voor je baan. Iedereen moet nieuwe skills leren. Iedereen moet op een totaal nieuwe manier naar z'n vak leren kijken. En ja, een heleboel mensen moeten ook solliciteren, vervroegd met pensioen en/of terug naar school. Want ik zeg ook niet dat het allemaal soepeltjes zal gaan.

Maar uiteindelijk leert de geschiedenis: iedere nieuwe technologie levert alleen maar meer werk op, maar je moet wel meeveranderen.